Wisława Szymborska

Wisława Maria Szymborska-Włodek była polską poetką, eseistką, felietonistką, tłumaczką i laureatką Literackiej Nagrody Nobla z 1996 roku. Urodziła się 2 lipca 1923 w Bninie, obecnie części Kórnika, niemal całe życie związana z Krakowem. Zmarła 1 lutego 2012. Autorka wierszy Nic dwa razy, Kot w pustym mieszkaniu i Koniec i początek.

Kim jest Wisława Szymborska – najważniejsze fakty

Wisława Szymborska (właściwie Maria Wisława Anna Szymborska) to jedna z najważniejszych polskich poetek XX wieku. Urodziła się 2 lipca 1923 w Bninie pod Poznaniem, w 1931 roku przeprowadziła się z rodziną do Krakowa. Studiowała na Uniwersytecie Jagiellońskim polonistykę i socjologię, ale studiów nie ukończyła. Debiutowała w 1945 roku w Dzienniku Polskim wierszem Szukam słowa. Pierwszy tom Dlatego żyjemy ukazał się w 1952 roku. Przełom przyniósł Wołanie do Yeti (1957). Od 1953 do 1981 roku pracowała w redakcji Życia Literackiego, prowadziła rubrykę Lektury nadobowiązkowe. W 1996 roku otrzymała Literacką Nagrodę Nobla. W 2011 roku uhonorowana Orderem Orła Białego. Jej dorobek to około 350 wierszy. Wieloletnim partnerem był pisarz Kornel Filipowicz. Zmarła 1 lutego 2012 w Krakowie na raka płuc, pochowana na Cmentarzu Rakowickim.

Najczęściej zadawane pytania o Wisławę Szymborską

Kim była Wisława Szymborska?

Wisława Szymborska była polską poetką, eseistką, felietonistką, tłumaczką i laureatką Literackiej Nagrody Nobla z 1996 roku. Należy do najważniejszych postaci polskiej literatury XX wieku.

Jak naprawdę nazywała się Wisława Szymborska?

Wisława Szymborska naprawdę nazywała się Maria Wisława Anna Szymborska, a po ślubie z Adamem Włodkiem używała także nazwiska Szymborska-Włodek. W literaturze funkcjonuje przede wszystkim jako Wisława Szymborska.

Kiedy urodziła się Wisława Szymborska?

Wisława Szymborska urodziła się 2 lipca 1923 roku w Bninie, obecnie części Kórnika, pod Poznaniem.

Kiedy zmarła Wisława Szymborska?

Wisława Szymborska zmarła 1 lutego 2012 roku w Krakowie. Miała 88 lat.

Na co zmarła Wisława Szymborska?

Przyczyną śmierci Wisławy Szymborskiej był rak płuc. Poetka zmarła we śnie w swoim mieszkaniu w Krakowie.

Czy Wisława Szymborska dostała Nobla?

Tak. Wisława Szymborska otrzymała Literacką Nagrodę Nobla w 1996 roku. Akademia Szwedzka nagrodziła ją za poezję, która z ironiczną precyzją odsłania prawa biologii i działania historii we fragmentach ludzkiej rzeczywistości.

Czy Wisława Szymborska miała męża?

Tak. Mężem Wisławy Szymborskiej był poeta Adam Włodek. Małżeństwo trwało od 1948 do 1954 roku. Po rozwodzie pozostali w dobrych relacjach.

Czy Wisława Szymborska miała dzieci?

Nie. Wisława Szymborska nie miała dzieci.

Kim był partner Wisławy Szymborskiej?

Wieloletnim partnerem Wisławy Szymborskiej był pisarz Kornel Filipowicz. Związali się pod koniec lat 60. Nie byli małżeństwem i nie mieszkali razem. Filipowicz zmarł w 1990 roku. Po jego śmierci Szymborska napisała jeden ze swoich najbardziej poruszających wierszy – Kot w pustym mieszkaniu.

Gdzie mieszkała Wisława Szymborska?

Wisława Szymborska najsilniej była związana z Krakowem, gdzie mieszkała od 1931 roku aż do śmierci w 2012 roku.

Gdzie jest pochowana Wisława Szymborska?

Wisława Szymborska została pochowana 9 lutego 2012 roku na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie.

Ile wierszy napisała Wisława Szymborska?

Dorobek poetycki Wisławy Szymborskiej jest stosunkowo niewielki liczbowo i obejmuje około 350 wierszy. Niemal każdy z nich sprawia wrażenie wielokrotnie przemyślanego, oczyszczonego z ozdobników i doprowadzonego do precyzji.

Jakie są najpopularniejsze wiersze Wisławy Szymborskiej?

Do najczęściej kojarzonych wierszy Wisławy Szymborskiej należą Nic dwa razy, Kot w pustym mieszkaniu, Koniec i początek, Możliwości, Cebula, Radość pisania, Niektórzy lubią poezję i Fotografia z 11 września.

Co to są Lektury nadobowiązkowe Szymborskiej?

Lektury nadobowiązkowe to rubryka, którą Wisława Szymborska prowadziła w tygodniku Życie Literackie w latach 1953-1981. Pisała w niej o książkach bardzo różnych: od literatury pięknej, przez poradniki, historię sztuki, kuchnię, aż po tematy osobliwe i marginalne.

Co to jest Nagroda im. Wisławy Szymborskiej?

Nagroda im. Wisławy Szymborskiej to jedno z najważniejszych wyróżnień poetyckich w Polsce. Przyznawana jest przez Fundację Wisławy Szymborskiej, która powstała zgodnie z testamentem poetki. W 2025 roku laureatką XIII edycji została Antonina Tosiek za tom Żertwy.

Dane podstawowe i pochodzenie

Wisława Szymborska naprawdę nazywała się Maria Wisława Anna Szymborska, a po ślubie z Adamem Włodkiem używała także nazwiska Szymborska-Włodek. W literaturze i kulturze funkcjonuje jednak przede wszystkim jako Wisława Szymborska. Urodziła się 2 lipca 1923 roku w Bninie pod Poznaniem, który obecnie jest częścią Kórnika. W źródłach pojawia się czasem także Kórnik jako miejsce urodzenia, ponieważ rodzinne przekazy wskazywały właśnie tę miejscowość, natomiast metrykalnie podawany jest Bnin. Zmarła 1 lutego 2012 roku w Krakowie.

Jej ojcem był Wincenty Szymborski, zarządca dóbr hrabiego Władysława Zamoyskiego, a matką Anna Maria z domu Rottermund. Wisława miała starszą siostrę Nawoję. Rodzina najpierw mieszkała w Kórniku, później przeniosła się do Torunia, a w 1931 roku do Krakowa. To właśnie Kraków stał się jej prawdziwym miastem – miejscem edukacji, pracy, życia literackiego, przyjaźni, codziennych rytuałów i prywatności, której bardzo pilnowała.

Dzieciństwo Szymborskiej nie było dzieciństwem przyszłej pomnikowej noblistki, lecz dziewczynki o talencie do słów, żartu i obserwacji. W domu nazywano ją Ichna, od zdrobnienia imienia Maria. Według biografów już jako dziecko pisała zabawne wierszyki, za które ojciec nagradzał ją drobną monetą. Ten szczegół dobrze pasuje do późniejszej Szymborskiej: poetki wybitnie intelektualnej, ale też pełnej humoru, skłonnej do zabawy formą, paradoksu, anegdoty i nieoczekiwanego puentowania rzeczywistości.

Edukacja i młodość

Wisława Szymborska uczyła się w Krakowie, między innymi w Gimnazjum Sióstr Urszulanek. W czasie II wojny światowej uczestniczyła w tajnych kompletach i zdała maturę w 1941 roku. Okupacja przypadła więc na jej późną młodość. W 1943 roku, chcąc uniknąć wywózki na roboty do III Rzeszy, podjęła pracę jako urzędniczka na kolei. Równocześnie pisała, rysowała i rozwijała talent plastyczny. Ilustrowała nawet nowe wydanie podręcznika „First steps in English” Jana Stanisławskiego.

Po wojnie rozpoczęła studia na Uniwersytecie Jagiellońskim. Studiowała polonistykę, później socjologię, ale ze względu na sytuację materialną przerwała naukę. To ważne, bo Szymborska nie była poetką akademicką w prostym sensie tego słowa, choć przez całe życie miała ogromną erudycję. Jej wiedza pochodziła z lektur, rozmów, pracy redakcyjnej i ciekawości świata.

Debiutowała w 1945 roku w krakowskim Dzienniku Polskim wierszem Szukam słowa. Sam tytuł debiutanckiego utworu brzmi dziś niemal symbolicznie, bo cała jej późniejsza twórczość była właśnie takim szukaniem słowa: precyzyjnego, oszczędnego, ironicznego, a jednocześnie zdolnego dotknąć spraw największych bez nadęcia. W 1952 roku wydała pierwszy tom poezji Dlatego żyjemy.

Wygląd i cechy rozpoznawcze

Nie ma wiarygodnego, oficjalnego źródła podającego wzrost i wagę Wisławy Szymborskiej, dlatego nie należy przedstawiać takich danych jako faktu. Na zdjęciach z dojrzałego okresu życia była kobietą drobnej postury, o krótkich włosach, charakterystycznym uważnym spojrzeniu i spokojnym, często lekko ironicznym wyrazie twarzy.

Jej wygląd nie był jednak elementem publicznego wizerunku w takim sensie, w jakim dzieje się to dziś u celebrytów. Szymborska nie budowała rozpoznawalności przez stylizacje, medialną obecność czy efektowne gesty. Rozpoznawalna była raczej przez sposób bycia: dyskrecję, elegancki dystans, humor, papierosa, wyklejanki, loteryjki, skromność i niechęć do wielkiej celebry.

Po otrzymaniu Nobla stała się osobą publiczną wbrew własnym upodobaniom. Przyjaciele nazywali ten czas tragedią sztokholmską, ponieważ w krótkim okresie musiała udzielić więcej wywiadów niż przez całe wcześniejsze życie. Bardzo pilnowała prywatności. Nie lubiła mówić o sobie. Uważała, że autor powinien wypowiadać się przede wszystkim w utworach, a nie w autokomentarzach.

Początki kariery literackiej

Pierwsze tomy Szymborskiej, Dlatego żyjemy z 1952 roku i Pytania zadawane sobie z 1954 roku, były silnie związane z realiami wczesnego PRL-u i poetyką socrealizmu. Ten etap bywa dziś czytany jako najtrudniejsza część jej twórczości. Sama poetka później zachowywała wobec tych wczesnych utworów dystans i nie traktowała ich jako najważniejszego osiągnięcia.

Prawdziwy przełom przyniósł tom Wołanie do Yeti z 1957 roku. To od niego zwykle zaczyna się dojrzałą Szymborską – poetkę paradoksu, dystansu, filozoficznej ironii i precyzyjnej obserwacji. W kolejnych książkach, takich jak Sól, Sto pociech, Wszelki wypadek, Wielka liczba, Ludzie na moście, Koniec i początek, Chwila, Dwukropek czy Tutaj, coraz wyraźniej kształtował się jej osobny głos. Nie pisała dużo – jej dorobek obejmuje około 350 wierszy.

Styl poezji i najważniejsze tematy

Poezja Szymborskiej jest rozpoznawalna, choć trudno ją łatwo zaszufladkować. Nie była poetką hermetyczną, ale też nigdy nie upraszczała świata. Potrafiła zaczynać od sytuacji zwyczajnej – kota, cebuli, fotografii, rozmowy, mapy, muzeum, liczby, chwili – i prowadzić czytelnika do pytań o istnienie, przypadek, historię, śmierć, pamięć, miłość, odpowiedzialność i niewiedzę.

Jej wielką siłą była ironia, ale nie była to ironia szydercza. Raczej ironia obronna, humanistyczna, czasem czuła, czasem chłodna, zawsze precyzyjna. W wierszach Szymborskiej człowiek nie jest panem świata, lecz jedną z istot uwikłanych w biologię, przypadek, historię i własną niewiedzę. Poetka nie lubiła wielkich słów i patosu. Znane jest jej przekonanie, że podczas pisania ma wrażenie, jakby ktoś za nią stał i stroił błazeńskie miny, dlatego pilnuje się przed używaniem przesadnie uroczystego tonu.

Do jej najbardziej znanych wierszy należą Nic dwa razy, Kot w pustym mieszkaniu, Koniec i początek, Możliwości, Niektórzy lubią poezję, Cebula, Radość pisania, Fotografia z 11 września, Portret kobiecy, Nagrobek, Rozmowa z kamieniem i Miłość szczęśliwa. Wiele z tych tekstów weszło do języka potocznego, szkolnych lektur, cytatów, piosenek i publicznych przemówień.

Praca redakcyjna i Lektury nadobowiązkowe

Od 1953 do 1981 roku Szymborska pracowała w redakcji tygodnika Życie Literackie. Prowadziła tam rubrykę Lektury nadobowiązkowe, w której pisała o książkach bardzo różnych: od literatury pięknej, przez poradniki, historię sztuki, turystykę, kuchnię, ogrodnictwo, aż po tematy osobliwe i pozornie marginalne.

Lektury nadobowiązkowe dobrze pasują do jej temperamentu. Szymborska nie chciała pisać wielkich traktatów, nie narzucała czytelnikowi gotowego systemu myślowego. Wolała krótki, celny szkic, obserwację, uwagę na marginesie. Z tego powodu była bliska czytelnikom, którzy cenili inteligencję bez akademickiego nadęcia.

W latach 80. Szymborska współpracowała także z niezależnym obiegiem literackim. Publikowała pod pseudonimem Stańczykówna w Arce oraz w paryskiej Kulturze. Ten fragment biografii pokazuje jej dystans wobec oficjalnego życia PRL-u i związek ze środowiskiem literackim, które szukało przestrzeni poza kontrolą państwa.

Nobel i międzynarodowa sława

W 1996 roku Wisława Szymborska otrzymała Literacką Nagrodę Nobla. Było to wydarzenie ogromne dla polskiej kultury, ale dla samej poetki także bardzo trudne życiowo. Z dnia na dzień stała się postacią światową, rozchwytywaną przez media. Akademia Szwedzka wyróżniła ją za poezję, która z ironiczną precyzją odsłania prawa biologii i działania historii we fragmentach ludzkiej rzeczywistości.

Po Noblu jej poezja zaczęła docierać do jeszcze szerszej publiczności na świecie. Wiersze Szymborskiej były tłumaczone na wiele języków, między innymi angielski, niemiecki, szwedzki, włoski, duński, hebrajski, węgierski, czeski, słowacki, japoński i chiński. Szczególnie ważne były przekłady Stanisława Barańczaka i Clare Cavanagh na język angielski, Karla Dedeciusa na niemiecki czy Andersa Bodegårda na szwedzki.

Szymborska otrzymała także wiele innych nagród i wyróżnień. Była laureatką Nagrody Goethego, Nagrody Herdera, Nagrody Polskiego PEN Clubu, a w 1995 roku Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu nadał jej tytuł doktora honoris causa. W 2011 roku została uhonorowana Orderem Orła Białego, najwyższym polskim odznaczeniem państwowym.

Wyklejanki, humor i prywatna codzienność

Jednym z najbardziej lubianych elementów legendy Szymborskiej są jej wyklejanki, czyli kolaże tworzone z wycinków gazet, starych ilustracji i absurdalnie zestawianych obrazków. Poetka wysyłała je znajomym jako kartki. Były dowcipne, surrealne, czasem dziwaczne, często zaskakujące. Pokazują tę samą wyobraźnię, którą znamy z wierszy.

Szymborska słynęła także z loteryjek organizowanych dla przyjaciół. Fantami bywały drobne, często kiczowate przedmioty, które poetka traktowała z czułością i humorem. Ten szczegół nie jest błahostką – bardzo dużo mówi o jej stosunku do świata. W Muzeum Narodowym w Krakowie powstała Szuflada Szymborskiej – miejsce pokazujące pamiątki, książki, przedmioty i ślady jej codzienności, utrzymane raczej w surrealnym duchu niż w konwencji tradycyjnej izby pamięci.

Współpracownicy, przyjaciele i środowisko literackie

Wisława Szymborska należała do krakowskiego środowiska literackiego. Mieszkała i bywała w miejscach związanych z pisarzami, redaktorami, poetami i krytykami. Po ślubie z Adamem Włodkiem zamieszkała w Domu Literatów przy Krupniczej 22, czyli jednym z najbardziej symbolicznych adresów powojennego życia literackiego w Krakowie.

W jej życiu ważne były relacje z pisarzami, poetami, tłumaczami i redaktorami. Wśród osób kojarzonych z jej środowiskiem można wymienić Adama Włodka, Kornela Filipowicza, Czesława Miłosza, Stanisława Barańczaka, Clare Cavanagh, Karla Dedeciusa, Jerzego Illga, Michała Rusinka, Annę Bikont, Joannę Szczęsną czy Ewę Lipską.

Szczególną rolę w późnym okresie jej życia odegrał Michał Rusinek, który został jej sekretarzem po otrzymaniu przez nią Nagrody Nobla. Z czasem stał się jedną z najważniejszych osób odpowiedzialnych za opiekę nad pamięcią o poetce. Po jej śmierci został prezesem Fundacji Wisławy Szymborskiej.

Życie prywatne

Wisława Szymborska tylko raz wyszła za mąż. W 1948 roku poślubiła poetę Adama Włodka. Małżeństwo trwało do 1954 roku, ale po rozwodzie pozostali w dobrych relacjach. Nie mieli dzieci.

Najważniejszym późniejszym związkiem Szymborskiej była relacja z prozaikiem Kornelem Filipowiczem. Związali się pod koniec lat 60., ale nigdy się nie pobrali i nie zamieszkali razem. To była relacja dojrzałych ludzi, którzy potrzebowali bliskości, ale także osobności. Wspólny był dla nich świat literatury, poczucie humoru, codzienna czułość. Filipowicz zmarł w 1990 roku. Po jego śmierci Szymborska napisała jeden ze swoich najbardziej poruszających wierszy – Kot w pustym mieszkaniu. Utwór opowiada o śmierci nie wprost, ale przez perspektywę kota, który nie rozumie nieobecności człowieka.

Szymborska mieszkała w Krakowie. Nie lubiła ujawniać szczegółów prywatności, ale wiadomo, że była bardzo związana z tym miastem. Zmarła we śnie 1 lutego 2012 roku w swoim krakowskim mieszkaniu. Miała 88 lat. Przyczyną śmierci był rak płuc. Została pochowana 9 lutego 2012 roku na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie.

Wisława Szymborska dziś

Wisława Szymborska zmarła w 2012 roku, ale jej twórczość pozostaje bardzo żywa. Po śmierci poetki, zgodnie z jej testamentem, powstała Fundacja Wisławy Szymborskiej, która opiekuje się jej dorobkiem, wspiera publikacje, wystawy, koncerty, spektakle i działania edukacyjne związane z poetką. Fundacja organizuje także Nagrodę im. Wisławy Szymborskiej, jedno z najważniejszych wyróżnień poetyckich w Polsce.

W ostatnich latach szczególnie ważny był Rok Wisławy Szymborskiej. Rok 2023 został ustanowiony rokiem poetki w związku z setną rocznicą jej urodzin. Odbywały się wtedy wydarzenia literackie, wystawy, spotkania, projekty edukacyjne i międzynarodowe prezentacje jej twórczości. W 2025 i 2026 roku nazwisko Szymborskiej pozostaje obecne w obiegu literackim dzięki Nagrodzie jej imienia, działalności fundacji, Szufladzie Szymborskiej w Krakowie oraz kolejnym wydaniom i interpretacjom jej wierszy.

W 2025 roku laureatką XIII edycji Nagrody im. Wisławy Szymborskiej została Antonina Tosiek za tom Żertwy. W 2026 roku trwała XIV edycja nagrody, a Fundacja informowała o nowym składzie kapituły oraz nominacjach. To pokazuje, że nazwisko Szymborskiej nie funkcjonuje wyłącznie jako symbol zamkniętej historii literatury, ale jako patronka żywej poezji współczesnej.