Rafał Pacześ – Benshi

„Benshi” to piąty solowy program Rafała Paczesia, nagrany w 2022 roku w łódzkiej Atlas Arenie przed 18 tysiącami widzów – rekord frekwencji na solowym występie komika w Polsce. Tytuł pochodzi z japońskiego: benshi to komentator filmów niemych, który nadaje głos i sens obrazom nieposiadającym własnego języka. Pacześ przyjmuje tę rolę wprost: jest narratorem polskiej codzienności lat 2020, w której MC Duda rapuje dla prezydenta, 400 tysięcy złotych kosztuje kamper, a kasetę z fekaliami w sześciometrowym apartamencie na kółkach opróżnia się o świcie pod muzeum Ferrari w Maranello.

Program porządkuje zdarzenia z trzech lat: narodziny dziecka w grudniu 2020, pandemia i zamknięcie restauracji, pierwsze wakacje kamperem we Włoszech, adopcja psa Czarnej, kolizja Porsche z Marcinem Gortatem na torze w Łodzi. Każdy z tych bloków jest oddzielną, zamkniętą historią – program nie ma jednej osi narracyjnej jak „Puder”, lecz działa jak seria niezależnych nowel połączonych wspólną personą. To bardziej atlasowa struktura niż powieść – i przy skali Atlas Areny okazuje się to decyzją właściwą.

Wjazd Fiatem Uno na tablicach „EZG – Emiraty Zgierskie” jest najlepszym otwarciem spośród wszystkich programów Paczesia. Jest lepszy nawet od wersalki z „ZOBA CO JES” – bo tamta była symbolem, a to jest gotowym żartem, który działa w trzech sekundach: prestiżowa hala, 18 tysięcy widzów, komik w maluchu z tablicami podłódzkiej sypialni. Pacześ wjeżdża w narrację o sukcesie odwróconym tyłem do przodu – nie próbuje ukryć, że jest z Łodzi i Zgierza, on to podkreśla jako tytuł szlachecki. To właśnie jest rdzeń persony w „Benshi”: nie nuworysz z kompleksem wyższości, ale człowiek, który zawojował areny i nadal skrzętnie zbiera z kempingowej gleby kasety z cudzym g***em.

Najsilniejszym blokiem jest historia psa Czarnej – i jest to zarazem najdłuższy ciągły blok narracyjny w całej karierze Paczesia, trwający ponad 25 minut bez wyraźnych cięć. Pacześ buduje go w pełni chronologicznie: od protestu wobec psa w nowym mieszkaniu, przez weekendowy pobyt który staje się stałym zamieszkaniem, przez wydrążone drzwi karton-gipsowe z ukrytymi zawiasami, bąki gnące stal i Czarną w bokserkach Emporio Armani z wyciętą dziurą w kroku, aż po wizytę u weterynarza, zakup pralin Lindor za 50 złotych w środku nocy i finalne pojednanie. Blok jest tak szczegółowy, że widzowie wychodzą z niego z poczuciem, że znają tego psa osobiście. To nie jest materiał komediowy o psie – to portret relacji, w której Pacześ zdradza więcej o sobie niż w jakimkolwiek bloku autobiograficznym.

Blok kempingowy – obejmujący wyjazd kamperem z Łodzi do Włoch, postój na kempingu nad Jeziorem Garda i noc z pralką na pagórku – jest strukturalnie słabszy, bo trwa za długo i ma zbyt wiele epizodów równorzędnych wagą. Historia z „okupanto” na miejscu 57, kaseta fekalna w Maranello i pranie zawieszone przy kamperze pod muzeum Ferrari to trzy osobne punkty kulminacyjne, które programowi przydałoby się poprzestać na jednym lub dwóch. Pacześ nie potrafi się tu zdyscyplinować i widać, że materiał go porywa – ale dla widza trzecia kulminacja tego samego bloku brzmi już jak bis, który nikt nie prosił.