„Nie jestem specjalistą, ale…”

/ Przez
„Nie jestem specjalistą, ale...”

Pamiętasz jeszcze to magiczne zdanie: „Znasz ten kawał?” Kiedyś otwierało drzwi do krótkiego show na imprezie, przerwie w pracy albo rodzinnej posiadówce. Ktoś się prostował, robił minę, czasem rozstawiał ręce jak stand-uper i odpalał cały monolog. A dziś? Dziś zamiast „Znasz ten kawał?” słyszysz raczej: „Widziałeś tego mema?” i już leci link na komunikatorze.

Kawały kiedyś były walutą społeczną

Kiedyś kawały były czymś więcej niż tylko zbitką żartu i pointy. To był kapitał towarzyski. Kto znał najwięcej kawałów, ten miał moc rozładowywania napięć, ratowania niezręcznych przerw w rozmowie i „robienia atmosfery”.

Były kawały o milicjantach, o teściowej, o Jasiu, o Blondynkach, o Kowalskim. Krążyły po szkołach, zakładach pracy, rodzinnych stołach. Czasem były głupie, czasem chamskie, czasem genialnie napisane. Ale miały jedną cechę wspólną – trzeba je było opowiedzieć. Głosem, intonacją, z pauzą przed pointą.

Dzisiaj jakby ktoś nagle wstał przy biurku i zaczął: „Przychodzi baba do lekarza…” – połowa biura pomyślałaby, że testuje materiał na open-mic, a druga połowa automatycznie sięgnęłaby po telefon, żeby nagrać „ale cringeeee”.

Od opowiadania do scrollowania

Co się zmieniło? W skrócie: tempo i forma.

Dzisiejszy żart nie lubi czekać. Nie ma czasu na dialogi, rozbieg, budowanie sytuacji. Żyjemy w epoce, w której jeśli pointa nie mieści się w jednym kadrze, jednym zdaniu albo jednym ujęciu – przegrywa z następnym filmikiem w kolejce.

Tradycyjny kawał wymagał, żebyś:

  • zapamiętał tekst
  • miał odwagę go opowiedzieć
  • odczytał nastrój grupy
  • idealnie trafił z pauzą przed pointą

Nowy „kawał” w wersji 2.0 wymaga, żebyś:

  • kliknął „udostępnij”
  • wysłał mema, obrazek, filmik
  • ewentualnie dopisał „XD”

Po co być opowiadaczem, skoro można być tylko przekaźnikiem?

Nie ma żartów. Są memy, rolki i filmiki

Tradycyjny kawał był opowieścią. Dzisiejszy żart jest formatem. Zamiast „facet w barze” mamy:

  • mema z podpisem, który trafia w absurd dnia codziennego
  • krótką scenkę nagraną telefonem, przyciętą do kilku sekund
  • rolkę, w której ktoś odgrywa stereotyp w pięciu ujęciach
  • filmik z filtrem, muzyczką i tekstem na ekranie

To nadal humor, nadal śmiejemy się do telefonu, tylko kawał jako gatunek praktycznie zniknął. Nie pytasz: „Opowiedzieć ci dowcip?”, tylko „Wyślę ci coś, umrzesz ze śmiechu”.

Zmienił się też język. Mamy mniej dialogów, więcej skrótów, reakcji, min i dźwięków. Pointa jest często obrazem, a nie zdaniem. Nie „gość mówi…”, tylko „patrz na jego twarz w 0:08”.

Kawały zestarzały się szybciej niż mem z wczoraj

Jest jeszcze jedna rzecz – kawały starzeją się fatalnie. Wiele z nich opierało się na stereotypach, z których spora część dziś po prostu słabo siada: seksistowskich, rasistowskich, klasowych. To, co kiedyś uchodziło za „mocny żart”, dziś często ląduje w kategorii „może jednak nie”.

Memy mają tę przewagę, że są:

  • aktualne – komentują rzeczywistość tu i teraz
  • krótkotrwałe – żyją kilka dni, tygodni, potem znikają
  • plastyczne – ten sam szablon można przerabiać tysiąc razy

Kawał o milicjancie był śmieszny w konkretnym kontekście historycznym. Memy o tym, co wydarzyło się wczoraj, działają natychmiast. Jutro i tak wymyślimy nowe.

Od „opowiem ci coś” do „wyślę ci coś”

W tle jest jeszcze jedno ciche przesunięcie. Kiedy opowiadasz kawał, ryzykujesz. Może zadziała, może nie. Może ktoś się obrazi, może nikt nie zareaguje, może spalisz pointę. Wykonujesz ruch, za który odpowiadasz ty.

Kiedy wysyłasz mema albo filmik, odpowiedzialność się rozmywa. „Ja tylko wysyłam”. Jak ktoś się oburzy – „ej, spokojnie, to tylko mem”. Jak nikogo nie rozbawi – trudno, za 10 sekund wyślesz inny.

Humor przeniósł się z „tu i teraz między nami” do „wszyscy to widzieli, ja też”. Zamiast własnego opowiadania – współuczestnictwo w tym samym strumieniu treści.

Czy coś na tym straciliśmy?

Oczywiście, nie ma sensu udawać, że kiedyś było lepiej, a teraz to już tylko upadek obyczajów. Dzisiejszy humor jest:

  • bardziej kreatywny wizualnie
  • często szybszy i celniejszy
  • dostępny dla każdego – możesz zrobić mema w 30 sekund

Ale jednak coś zniknęło. Umiejętność opowiadania. Ten moment, gdy ktoś bierze na siebie rolę „nadawcy humoru”, buduje napięcie, odgrywa sytuację, trafia w pointę. Dziś tę rolę grają głównie twórcy w internecie, nagrani raz, odpalani milion razy.

Zwykły użytkownik z odbiorcy kawałów stał się kurierem memów. Przesyła, podaje dalej, zostawia reakcję. Rzadziej sam tworzy dowcip od zera, częściej wkleja coś, co już krąży.

Kawały [*], ale śmiech ma się dobrze

Nie ma już klasycznej sceny: „Opowiem ci taki kawał, że padniesz”. Jest za to: „Musisz to zobaczyć”. Żart przeszedł z ust do ekranu, z pamięci do folderu ze screenami, z opowieści do formatów.

Kawały w tradycyjnym sensie faktycznie można już oznaczyć [*]. Ale humor jako taki ma się świetnie – tylko rozlał się po memach, shortach, tiktokach, rolkach i viralowych filmikach. Nie siedzi już przy stole, siedzi w feedzie.

Jeżeli więc kiedyś odruchowo zapytasz kogoś: „Znasz taki kawał?”, najpewniej usłyszysz w odpowiedzi: „Nie, ale wyślij mi mema”. I może to jest najlepsze podsumowanie naszych czasów – kawały odeszły, ale potrzebę śmiechu nadal ogarniamy, tylko innym językiem.

Najnowsze wpisy blogowe

Przewijanie do góry