Mata

Kim jest Mata? Szczegółowa historia

Mata, a właściwie Michał Matczak, to artysta, który w kilka lat przeszedł drogę od licealnego rapera nagrywającego kawałki dla znajomych do jednego z najbardziej rozpoznawalnych muzyków młodego pokolenia w Polsce. Jego twórczość łączy osobiste historie, krytyczne spojrzenie na rzeczywistość i popkulturowy luz, a jednocześnie regularnie wywołuje głośne dyskusje społeczne.

Dzieciństwo, rodzina i edukacja

Michał Matczak urodził się 14 lipca 2000 roku we Wrocławiu. Dorastał w rodzinie mocno związanej z edukacją i światem nauki. Jego ojciec, prof. Marcin Matczak, jest prawnikiem i wykładowcą akademickim, a mama, Arletta Śliwińska Matczak, prowadzi szkołę językową i od lat zajmuje się nauczaniem języka angielskiego. Tło rodzinne sprawiło, że od najmłodszych lat Mata miał kontakt z książkami, językami obcymi i debatą o sprawach publicznych.

Rodzice wspierali jego artystyczne zapędy, ale jednocześnie stawiali na solidne wykształcenie. Mata uczęszczał do II Liceum Ogólnokształcącego z Oddziałami Dwujęzycznymi im. Stefana Batorego w Warszawie, jednej z najbardziej prestiżowych szkół w kraju. Tam zdał międzynarodową maturę IB, przygotowując m.in. esej o ewolucji języka w polskim hip hopie na przykładzie twórczości Tede. Już wtedy łączył więc szkolne obowiązki z rosnącą fascynacją rapem.

Ciekawostką jest to, że pseudonim „Mata” miał wymyślić mu ojciec podczas wspólnych wakacji, a sam artysta w wywiadach podkreślał, że rodzina od początku była ważnym zapleczem w jego muzycznej drodze.

Pierwsze kroki w muzyce

Choć szersza publiczność poznała go dopiero przy okazji singla „Patointeligencja”, Mata tworzył rap o wiele wcześniej. Jako nastolatek nagrywał numery dla znajomych, a w 2018 roku wypuścił koncepcyjny projekt „Fumar Mata”, który później ukazał się także jako minialbum. To wtedy bardziej świadomie wszedł w środowisko hip hopowe i trafił pod skrzydła SBM Label, wytwórni odpowiedzialnej za rozwój wielu młodych raperów.

Równolegle współtworzył ekipę Gombao33, pokazując, że interesuje go nie tylko solowa kariera, ale też energia kolektywu i wspólne nagrywki z rówieśnikami.

Przełom z „Patointeligencją”

Prawdziwy przełom przyniósł rok 2019. W grudniu w sieci pojawił się teledysk do utworu „Patointeligencja”, nagrany na dziedzińcu liceum Batorego. W klipie Mata opisywał rzeczywistość zamożnych nastolatków z „dobrych domów” – imprezy, narkotyki, alkohol, presję sukcesu i pozornie idealne życiorysy, w których pod powierzchnią kłębi się samotność i zagubienie.

Numer w krótkim czasie zdobył miliony wyświetleń i stał się jednym z najczęściej dyskutowanych kawałków w Polsce. Media pisały o nim jako o „głosie pokolenia”, a nauczyciele, rodzice i eksperci od wychowania debatowali, czy Mata gloryfikuje używki, czy raczej brutalnie opisuje to, o czym dorośli wolą nie mówić głośno. Dyrekcja szkoły, w której powstał klip, oficjalnie wyraziła oburzenie, co tylko wzmocniło zainteresowanie utworem.

„Patointeligencja” natychmiast wskoczyła na szczyty list odtworzeń w serwisach streamingowych, a Mata z nieznanego szerzej rapera stał się z dnia na dzień jedną z najgorętszych postaci polskiej sceny.

Album „100 dni do matury” – wejście na szczyt

Kolejny krok to debiutancki album „100 dni do matury”, wydany w styczniu 2020 roku. Płyta, pełna odniesień do szkolnej rzeczywistości, dorastania, relacji z rodzicami i presji egzaminów, szybko trafiła na pierwsze miejsce listy sprzedaży OLiS i zdobyła status poczwórnej platyny, a później diamentu, stając się jednym z najpopularniejszych wydawnictw w historii SBM Label.

Na krążku znalazły się m.in. takie utwory jak „Biblioteka trap”, „Schodki”, „Mata Montana” czy tytułowe „100 dni do matury”. Wiele z nich uzyskało własne wyróżnienia płytowe i biło rekordy streamingu, a sam album był najczęściej słuchanym polskim albumem na Spotify w 2020 roku.

To właśnie dzięki temu projektowi Mata zyskał opinię wzorowego kronikarza życia licealistów, który potrafi w jednym wersie połączyć ironię, melancholię i bardzo celne obserwacje społeczne.

„Młody Matczak” i status gwiazdy popkultury

W 2021 roku ukazał się drugi album studyjny artysty, „Młody Matczak”. Już w preorderze płyta uzyskała podwójną platynę, a po premierze stała się najczęściej słuchanym polskim albumem na Spotify w danym roku i jednym z najlepiej sprzedających się krążków w kraju.

To na tym etapie Mata ostatecznie wszedł do mainstreamu. Singiel „Kiss cam (podryw roku)” stał się ogromnym hitem, a kontrowersje wywołała współpraca z McDonald’s i oferta „zestaw Maty”. Część fanów zachwycała się tym, że raper wchodzi na poziom globalnych gwiazd, inni krytykowali połączenie rapu i fast foodu.

W tym czasie Mata coraz częściej występował na największych festiwalach i halowych scenach, a jego koncerty zaczęły przypominać wydarzenia pokoleniowe. Równocześnie rozwijał współprace z innymi raperami, nagrywając m.in. z Young Leosią, Quebonafide, Malikiem Montaną, White’em 2115, Żabsonem czy Taco Hemingwayem.

Eksperymenty, trzeci album i nowe brzmienia

Po ogromnym sukcesie „Młodego Matczaka” Mata zaczął coraz śmielej eksperymentować z formą, stylistyką i wizerunkiem. W kolejnych latach wypuszczał single balansujące między rapem, popem a elektroniką, mieszał melancholijne, osobiste numery z przebojowymi kawałkami klubowymi.

W 2023 roku ukazał się jego trzeci album studyjny, sygnowany jako „<33" (w polskich źródłach często opisywany także jako projekt o sercu i emocjach). Płyta potwierdziła, że raper nie zamierza stać w miejscu – pojawiły się na niej bardziej śpiewane refreny, elektroniczne podkłady oraz historie wychodzące poza typowo licealny klimat jego pierwszych nagrań.

Kolejne single Maty regularnie pojawiają się w polskich notowaniach Billboardu i serwisów streamingowych, a artysta odważnie wchodzi też na teren popowych brzmień, nie rezygnując przy tym z rapowej tożsamości.

Fundacja 420, depenalizacja marihuany i wizerunek zaangażowanego artysty

Postać Maty to jednak nie tylko muzyka. W styczniu 2022 roku raper został zatrzymany przez policję za posiadanie niewielkiej ilości marihuany. Sprawa trafiła do mediów, a wokół niej wybuchła kolejna ogólnopolska dyskusja – tym razem dotycząca polityki narkotykowej i sensowności karania za drobne posiadanie.

Mata postanowił przekuć tę sytuację w działanie społeczne. Podczas gali Bestsellery Empiku zapowiedział, że będzie walczył o depenalizację marihuany, a 20 kwietnia 2022 roku powstała Fundacja 420, której celem jest zmiana prawa i destygmatyzacja użytkowników konopi. Organizacja, którą raper współtworzy, przygotowuje raporty, prowadzi działania edukacyjne i uczestniczy w debatach publicznych.

Równolegle Mata nagrał utwór „Patoprohibicja (28.01.2022)”, w którym opowiada o swoim zatrzymaniu i krytykuje obowiązujące przepisy. W kolejnych latach pojawiał się m.in. w Sejmie podczas posiedzeń poświęconych depenalizacji marihuany, przedstawiając argumenty za zmianą prawa i reprezentując głos młodszej części społeczeństwa.

W wywiadach raper podkreśla, że nie chodzi mu wyłącznie o własną historię, ale o systemowe podejście do użytkowników substancji psychoaktywnych, większy nacisk na edukację i terapię zamiast kar. Dla wielu fanów stał się symbolem artysty, który potrafi wykorzystać popularność do nagłaśniania ważnych tematów.

Styl, znaczenie i wpływ na polski rap

Styl Maty opiera się na dynamicznym łączeniu języka młodzieżowego, slangu internetowego, odniesień kulturowych i literackich. W jego tekstach pojawiają się zarówno memiczne odzywki, jak i bardzo świadome gry słowne, a także nawiązania do historii rapu, popkultury czy polityki.

Dla jednych jest kontrowersyjnym prowokatorem, który zbyt mocno epatuje używkami i wulgarnym językiem. Dla innych – , które po prostu odbija to, co dzieje się wśród nastolatków i młodych dorosłych. Niezależnie od opinii trudno kwestionować fakt, że Mata znacząco wpłynął na obraz współczesnego polskiego rapu, zwłaszcza w oczach mainstreamowych mediów i starszego pokolenia, które dzięki niemu zaczęło poważniej traktować to, co rapują młodzi.

Ogromna popularność jego płyt, liczne nagrody, rekordy streamów i wyprzedane koncerty sprawiły, że Mata stał się jednym z najważniejszych punktów odniesienia dla całej nowej fali hip hopu w Polsce. Jego kariera wciąż się rozwija, a kolejne projekty muzyczne i społeczne pokazują, że zamierza łączyć ambicje artystyczne z zaangażowaniem obywatelskim.

Podsumowując, Mata to nie tylko autor hitów, ale przede wszystkim rzecznikiem doświadczeń swojego pokolenia – mówi o szkole, rodzinie, używkach, polityce, pieniądzach i marzeniach w taki sposób, który dla jednych jest wstrząsem, a dla innych długo wyczekiwanym głosem szczerości.