Magdalena Abakanowicz

Magdalena Abakanowicz, właściwie Marta Magdalena Abakanowicz-Kosmowska, była jedną z najważniejszych polskich rzeźbiarek XX wieku. Urodziła się 20 czerwca 1930 roku w Falentach pod Warszawą, zmarła 20 kwietnia 2017 roku w Warszawie. Zasłynęła jako twórczyni monumentalnych tkanin przestrzennych zwanych abakanami oraz przejmujących cykli figur ludzkich.

Kim jest Magdalena Abakanowicz – najważniejsze fakty

Magdalena Abakanowicz urodziła się jako Marta Magdalena Abakanowicz 20 czerwca 1930 roku w Falentach, niedaleko Warszawy. Po ślubie z Janem Kosmowskim w 1956 roku przyjęła podwójne nazwisko Abakanowicz-Kosmowska. Jej znak zodiaku to Bliźnięta. Jej ojcem był Konstanty Abakanowicz, wywodzący się z rodziny tatarskiej, a matką Helena Domaszewska, pochodząca z polskiej szlachty. Studiowała w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w Sopocie, a następnie w Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, gdzie obroniła dyplom w 1954 roku. Jej pierwsza indywidualna wystawa odbyła się w 1960 roku w warszawskiej Kordegardzie. W 1962 roku zadebiutowała na Międzynarodowym Biennale Tkaniny w Lozannie. W 1965 roku zdobyła złoty medal Biennale Sztuki w São Paulo. W 1980 roku reprezentowała Polskę na 39. Biennale Sztuki w Wenecji. W 2006 roku w Chicago stanęła jej monumentalna instalacja „Agora” – zespół 106 żeliwnych figur w Grant Park. Zmarła 20 kwietnia 2017 roku w Warszawie. Jej prace znajdują się w MoMA, Metropolitan Museum of Art, Centre Pompidou i innych kolekcjach na świecie.

Najczęściej zadawane pytania o Magdalenę Abakanowicz

Kiedy urodziła się Magdalena Abakanowicz?

Magdalena Abakanowicz urodziła się 20 czerwca 1930 roku w Falentach pod Warszawą. Datę i miejsce urodzenia potwierdza oficjalna biografia Fundacji Marty Magdaleny Abakanowicz Kosmowskiej i Jana Kosmowskiego oraz Culture.pl.

Kiedy zmarła Magdalena Abakanowicz?

Magdalena Abakanowicz zmarła 20 kwietnia 2017 roku w Warszawie w wieku 86 lat. Zmarła w roku swoich 87. urodzin. Życie i praca artystki były silnie związane z Warszawą, gdzie mieszkała, tworzyła i zmarła.

Jak naprawdę nazywała się Magdalena Abakanowicz?

Pełne imię i nazwisko artystki to Marta Magdalena Abakanowicz-Kosmowska. Urodziła się jako Marta Magdalena Abakanowicz, a po ślubie z Janem Kosmowskim w 1956 roku przyjęła podwójne nazwisko. W obiegu sztuki funkcjonuje najczęściej jako Magdalena Abakanowicz.

Skąd pochodziła Magdalena Abakanowicz?

Magdalena Abakanowicz urodziła się w Falentach pod Warszawą. Jej ojciec Konstanty Abakanowicz wywodził się z rodziny tatarskiej, a matka Helena Domaszewska pochodziła z polskiej szlachty. Po wojnie rodzina przeniosła się do Tczewa, gdzie Magdalena chodziła do gimnazjum.

Jakiego znaku zodiaku była Magdalena Abakanowicz?

Magdalena Abakanowicz urodziła się 20 czerwca, więc jej znakiem zodiaku były Bliźnięta. To znak powietrzny kojarzony z różnorodnością i twórczą wyobraźnią – cechami pasującymi do artystki, która eksperymentowała z różnymi materiałami i przekraczała granice dziedzin sztuki.

Co to są abakany?

Abakany to monumentalne, trójwymiarowe tkaniny przestrzenne stworzone przez Magdalenę Abakanowicz. Nazwa pochodzi od nazwiska artystki i pojawiła się w 1963 roku podczas wystawy w Galerii Sztuki Nowoczesnej w Warszawie. Były wykonane z włókien, lin, sizalu i innych naturalnych materiałów, zawieszone swobodnie w przestrzeni. Wyglądały czasem jak fragmenty ciał, czasem jak pnie, skóry czy organiczne jamy.

Z czego znana jest Magdalena Abakanowicz?

Magdalena Abakanowicz jest znana jako jedna z najważniejszych polskich rzeźbiarek XX wieku. Najbardziej rozpoznawalne są jej abakany – monumentalne tkaniny przestrzenne – oraz cykle figur ludzkich, w tym „Plecy”, „Postacie siedzące” i „Embriologia”. Stworzyła także instalację „Agora” w Chicago.

Co to jest Agora w Chicago?

„Agora” to monumentalna instalacja Magdaleny Abakanowicz zainstalowana w 2006 roku w Grant Park w Chicago. To zespół 106 żeliwnych, bezgłowych i bezrękich figur o wysokości około dziewięciu stóp, ustawionych w grupach przypominających tłum. Chicago Park District opisuje „Agorę” jako największą stałą instalację Abakanowicz.

Gdzie można zobaczyć dzieła Magdaleny Abakanowicz?

Dzieła Magdaleny Abakanowicz znajdują się w wielu instytucjach. W Polsce w Muzeum Narodowym we Wrocławiu, Warszawie i Poznaniu, Muzeum Sztuki w Łodzi, Centralnym Muzeum Włókiennictwa w Łodzi. Na świecie w Centre Georges Pompidou w Paryżu, Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku oraz MoMA w Nowym Jorku. Realizacja „Agora” stoi w Grant Park w Chicago.

Kiedy Magdalena Abakanowicz reprezentowała Polskę w Wenecji?

Magdalena Abakanowicz reprezentowała Polskę na 39. Biennale Sztuki w Wenecji w 1980 roku. W Pawilonie Polskim zaprezentowała cykl „Embriologia”, jeden z jej najważniejszych projektów. Była to jedna z najważniejszych prezentacji w jej karierze wystawienniczej.

Jakie nagrody otrzymała Magdalena Abakanowicz?

Magdalena Abakanowicz otrzymała wiele nagród. Wśród najważniejszych są Grand Prix Biennale w São Paulo (1965), Nagroda im. Gottfrieda von Herdera (1979), Nagroda Fundacji Alfreda Jurzykowskiego (1982), Leonardo da Vinci World Award of Arts (1997), Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (1998) oraz francuski Order Sztuki i Literatury (1999).

Czy Magdalena Abakanowicz miała męża?

Tak. W 1956 roku Magdalena Abakanowicz wyszła za mąż za Jana Kosmowskiego, inżyniera. Oficjalna biografia Fundacji podaje, że spędziła z nim resztę życia. Po ślubie przyjęła podwójne nazwisko Abakanowicz-Kosmowska.

Gdzie studiowała Magdalena Abakanowicz?

Magdalena Abakanowicz studiowała w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w Sopocie, a po roku przeniosła się do Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Dyplom na Wydziale Malarstwa w zakresie tkaniny obroniła w 1954 roku. Wcześniej ukończyła Publiczne Liceum Sztuk Plastycznych w Gdyni.

Czy Magdalena Abakanowicz wykładała na uczelniach?

Tak. W latach 1965-1990 Magdalena Abakanowicz prowadziła zajęcia w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w Poznaniu, a w 1984 roku była profesorką wizytującą na Uniwersytecie Kalifornijskim w Los Angeles. Wykładała też w Tokio, Berkeley, San Diego, Nowym Jorku i Bostonie.

Kim była Magdalena Abakanowicz?

Magdalena Abakanowicz to polska rzeźbiarka i artystka tkaniny, jedna z najważniejszych postaci światowej sztuki włókna XX wieku. Urodzona 20 czerwca 1930 roku w Falentach, zmarła 20 kwietnia 2017 roku w Warszawie. Twórczyni abakanów, cykli figur „Plecy”, „Postacie siedzące”, „Embriologia” oraz instalacji „Agora” w Chicago.

Dane podstawowe i pochodzenie Magdaleny Abakanowicz

Magdalena Abakanowicz urodziła się jako Marta Magdalena Abakanowicz 20 czerwca 1930 roku w Falentach, niedaleko Warszawy. W późniejszych opracowaniach występuje również jako Marta Magdalena Abakanowicz-Kosmowska, ponieważ po ślubie z Janem Kosmowskim przyjęła podwójne nazwisko. Pochodziła z rodziny o silnym, wielowarstwowym zapleczu historycznym.

Jej ojcem był Konstanty Abakanowicz, wywodzący się z rodziny tatarskiej, matką Helena Domaszewska, pochodząca z polskiej szlachty. To połączenie rodzinnych opowieści, pamięci o dawnym świecie ziemiańskim, dzieciństwa wśród przyrody i późniejszego doświadczenia wojny często pojawia się jako ważny kontekst w interpretacjach jej sztuki. Jej znak zodiaku to Bliźnięta.

Dzieciństwo Abakanowicz spędzała w świecie, który bardzo szybko został przerwany przez historię. Gdy miała dziewięć lat, wybuchła II wojna światowa. Po wojnie rodzina przeniosła się do Tczewa. Tam Magdalena chodziła do gimnazjum, a w 1949 roku ukończyła Publiczne Liceum Sztuk Plastycznych w Gdyni. Jesienią tego samego roku rozpoczęła studia w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w Sopocie, ale po roku przeniosła się do Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Dyplom na Wydziale Malarstwa, w zakresie tkaniny, obroniła w 1954 roku.

Wygląd i cechy charakterystyczne Magdaleny Abakanowicz

Oficjalne źródła muzealne i biograficzne nie podają wiarygodnego wzrostu ani wagi Magdaleny Abakanowicz. Na podstawie dostępnych fotografii można jedynie ostrożnie powiedzieć, że była osobą raczej średniego wzrostu. Na zdjęciach z różnych okresów życia zwykle widać ją jako osobę o ciemnych włosach, często w prostych, ciemnych ubraniach, w okularach, z wyglądem raczej skupionym i powściągliwym niż ekspresyjnie autokreacyjnym.

Jej wizerunek publiczny był mocno związany z pracownią, rzeźbą, monumentalnymi formami i obecnością przy własnych dziełach. Charakterystyczne jest to, że w wielu fotografiach artystka stoi na tle abakanów albo późniejszych figur, przez co sama wydaje się częścią przestrzeni, którą tworzyła. Nie budowała rozpoznawalności na typowo medialnym wizerunku.

Jej „znakiem rozpoznawczym” stały się raczej materiały – sizal, konopne liny, juta, workowe płótno, żywica, brąz, żelazo – oraz powracające motywy: torsy, plecy, głowy, tłumy, organiczne skorupy, formy przypominające kokony, pnie, ciała i fragmenty natury.

Początki kariery Magdaleny Abakanowicz

Magdalena Abakanowicz zaczynała w czasie, gdy polska sztuka powojenna podlegała silnym naciskom ideologicznym. Po dyplomie wykonywała monumentalne kompozycje gwaszem na kartonie i płótnie, ale dość szybko zaczęła szukać własnego języka. Nie chciała, aby tkanina była tylko dekoracją, płaskim gobelinem zawieszonym na ścianie albo dziedziną użytkową. Traktowała włókno jak tworzywo żywe, cielesne i przestrzenne.

Pierwsza indywidualna wystawa Abakanowicz odbyła się w 1960 roku w warszawskiej Kordegardzie. Pokazała tam malowane tkaniny z kompozycjami kwiatowymi i zoomorficznymi. Już wtedy było widać kierunek, który później stanie się dla niej typowy: fascynację naturą, tajemnicą, formą organiczną i monumentalnością. W 1962 roku zadebiutowała jako artystka związana z rzeźbiarsko pojmowaną tkaniną na Międzynarodowym Biennale Tkaniny w Lozannie. Zaprezentowana tam „Kompozycja białych form” została zauważona przez jury i krytyków z wielu krajów.

Przełomem okazały się lata 60. W 1963 roku, podczas wystawy w Galerii Sztuki Nowoczesnej w Warszawie, jej wielkoformatowe tkane gobeliny zaczęto określać mianem „abakanów”. Nazwa pochodziła od nazwiska artystki, ale szybko zaczęła funkcjonować jako osobne pojęcie. W praktyce Abakanowicz przesunęła tkaninę w stronę rzeźby i instalacji, łamiąc granice między dziedzinami.

Abakany i międzynarodowy przełom

Największy rozgłos przyniosły Magdalenie Abakanowicz właśnie abakany. Były to ogromne, miękkie struktury, często zawieszone swobodnie w przestrzeni, wykonane z włókien, lin, sizalu i innych naturalnych materiałów. Nie przypominały klasycznych tkanin ani klasycznych rzeźb. Wyglądały czasem jak fragmenty ciał, czasem jak pnie, skóry, organiczne jamy, skrzydła albo nieznane formy biologiczne.

W 1965 roku Abakanowicz zdobyła złoty medal na Biennale Sztuki w São Paulo w dziedzinie sztuki użytkowej. To wydarzenie bardzo mocno ustawiło ją na mapie światowej awangardy. Jej prace zaczęto odbierać jako rewolucję jednocześnie w tkaninie i rzeźbie. W tym samym roku wzięła udział w I Biennale Form Przestrzennych w Elblągu, gdzie pozostawiła pierwszą wielkoformatową realizację w przestrzeni publicznej.

W kolejnych latach jej prace trafiały do najważniejszych instytucji. W 1969 roku uczestniczyła w wystawie „Wall Hangings” w Museum of Modern Art w Nowym Jorku, a jej „Yellow Abakan” z lat 1967-1968 znajduje się w kolekcji MoMA. To pokazuje, że Abakanowicz nie była jedynie „polską artystką znaną za granicą”, ale uczestniczką globalnej rozmowy o tym, czym może być współczesna rzeźba.

Główne osiągnięcia i działalność artystyczna Magdaleny Abakanowicz

Po sukcesie abakanów Magdalena Abakanowicz nie zatrzymała się przy jednym rozpoznawalnym pomyśle. W latach 70. i 80. zaczęła coraz mocniej interesować się figurą ludzką, ale nie portretem w tradycyjnym sensie. Tworzyła postacie pozbawione głów, twarzy, rąk, indywidualnych cech. Jej figury często wyglądają jak skorupy, ślady ludzi, ciała po przejściu przez historię.

Do najważniejszych cykli należą między innymi „Postacie siedzące” z lat 1974-1984 oraz „Plecy” z lat 1976-1980. Muzeum Narodowe we Wrocławiu podkreśla, że w połowie lat 70. artystka zaczęła tworzyć pierwsze serie figuratywne, będąc już twórczynią o międzynarodowej renomie. „Plecy” to seria naturalnej wielkości postaci wykonanych w technice mieszanej, przedstawiających siedzące, bezgłowe figury sprowadzone do ciężaru pleców i kadłuba.

Jednym z najważniejszych dzieł Abakanowicz jest „Embriologia”, cykl powstający od końca lat 70. i prezentowany w Pawilonie Polskim na Biennale w Wenecji w 1980 roku. Praca składa się z wielu organicznych, miękkich form, które kojarzą się z kokonami, zarodkami, kamieniami albo pierwotnymi strukturami biologicznymi. W 2006 roku w Grant Park w Chicago stanęła „Agora” – zespół 106 żeliwnych, bezgłowych i bezrękich figur ustawionych w grupach przypominających tłum.

Wystawy, projekty i obecność Magdaleny Abakanowicz w muzeach

Twórczość Magdaleny Abakanowicz była pokazywana w wielu krajach i znajduje się w kolekcjach ważnych muzeów. Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku wymienia między innymi Muzeum Narodowe w Warszawie, Wrocławiu i Poznaniu, Muzeum Sztuki w Łodzi, Centralne Muzeum Włókiennictwa w Łodzi, Centre Georges Pompidou w Paryżu oraz Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku.

Szczególne miejsce w Polsce zajmuje kolekcja Muzeum Narodowego we Wrocławiu, zwłaszcza Pawilon Czterech Kopuł. Muzeum podkreśla, że posiada bardzo ważne prace Abakanowicz, w tym „Embriologię” oraz figury z cyklu „Plecy”. Wrocław jest więc jednym z najważniejszych miejsc, w których można spotkać jej twórczość w Polsce.

Po śmierci artystki jej dorobek wciąż jest intensywnie prezentowany. W latach 2022-2023 Tate Modern w Londynie pokazywało wystawę „Magdalena Abakanowicz: Every Tangle of Thread and Rope”. W 2025 i 2026 roku prace Abakanowicz pojawiały się w kolejnych prezentacjach, między innymi w Musée Bourdelle w Paryżu, gdzie wystawa „La trame de l’existence” była pierwszą dużą francuską retrospektywą artystki.

Współpracownicy, środowisko i życie zawodowe Magdaleny Abakanowicz

Magdalena Abakanowicz była artystką bardzo osobną, ale nie działała w izolacji. W 1965 roku stworzyła zespół współpracujący przy tkaniu abakanów, co było praktyczną koniecznością przy tak dużych, ciężkich i skomplikowanych realizacjach. W 1966 roku przeniosła się do pracowni przy alei Stanów Zjednoczonych w Warszawie. Jej twórczość wymagała przestrzeni, technicznego zaplecza i ludzi.

Zawodowo była również związana z edukacją artystyczną. W latach 1965-1990 prowadziła zajęcia w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w Poznaniu, a w 1984 roku była profesorką wizytującą na Uniwersytecie Kalifornijskim w Los Angeles. Wykładała także na uczelniach w Tokio, Berkeley, San Diego, Nowym Jorku i Bostonie.

W jej historii pojawia się też Mariusz Hermansdorfer, kurator sztuki współczesnej i wieloletni dyrektor Muzeum Narodowego we Wrocławiu. To on odegrał znaczącą rolę w budowaniu wrocławskiej kolekcji prac Abakanowicz. Z kolei instytucjonalną pamięć o artystce rozwija dziś Fundacja Marty Magdaleny Abakanowicz Kosmowskiej i Jana Kosmowskiego, która zajmuje się archiwum, kolekcją i promocją jej dorobku.

Życie prywatne Magdaleny Abakanowicz

W 1956 roku Magdalena Abakanowicz wyszła za mąż za Jana Kosmowskiego, inżyniera. Oficjalna biografia Fundacji podaje, że spędziła z nim resztę życia. Nie ma wiarygodnych źródeł muzealnych lub oficjalnych, które potwierdzałyby, że miała dzieci. Wiadomo, że życie i praca artystki były silnie związane z Warszawą, gdzie mieszkała, tworzyła i zmarła 20 kwietnia 2017 roku.

Istotnym miejscem jej prywatno-zawodowego świata była pracownia. Fundacja Abakanowicz opisuje dom i pracownię przy ulicy Bzowej w Warszawie jako miejsce zaprojektowane specjalnie dla artystki, pełniące dziś funkcję nieformalnego muzeum jej życia i pracy. Pracownia przy ulicy Stępińskiej, używana przez nią od 2003 roku, ma służyć prezentacji wybranych prac, działaniom edukacyjnym i współpracy kulturalnej.

W przypadku Abakanowicz granica między życiem prywatnym a sztuką była bardzo cienka – jej dom, archiwum, kolekcja, materiały i pracownie tworzyły jeden organizm.

Najważniejsze nagrody i wyróżnienia Magdaleny Abakanowicz

Magdalena Abakanowicz otrzymała wiele nagród i doktoratów honorowych. Wśród najważniejszych wyróżnień wymienia się Grand Prix Biennale w São Paulo w 1965 roku, Nagrodę im. Gottfrieda von Herdera w 1979 roku, Nagrodę Fundacji Alfreda Jurzykowskiego w 1982 roku, Award for Distinction in Sculpture przyznaną przez Sculpture Center w Nowym Jorku w 1993 roku, Leonardo da Vinci World Award of Arts w 1997 roku, Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski w 1998 roku oraz francuski Order Sztuki i Literatury w 1999 roku.

Otrzymała też doktoraty honorowe między innymi Royal College of Art w Londynie, Rhode Island School of Design, Akademii Sztuk Pięknych w Łodzi, Pratt Institute w Nowym Jorku, Massachusetts College of Art, School of the Art Institute of Chicago oraz Akademii Sztuk Pięknych w Poznaniu. Ten zestaw wyróżnień dobrze pokazuje, że jej twórczość doceniano zarówno w Europie, jak i w Stanach Zjednoczonych.

Po śmierci artystki jej dorobek wciąż jest intensywnie prezentowany. Fundacja Abakanowicz informowała o wystawie „Next is our skin” w Richard Gray Gallery w Nowym Jorku, zaplanowanej od 29 kwietnia do 26 czerwca 2026 roku, oraz o ekspozycji „Abakanowicz/Czełkowska” w Pracowni Wandy Czełkowskiej w Warszawie, trwającej od 14 lutego do 18 października 2026 roku. Pamięć o Abakanowicz pozostaje więc bardzo żywa.