Bronisław Geremek

Bronisław Geremek był polskim historykiem, mediewistą, intelektualistą, działaczem opozycji demokratycznej i politykiem. Urodził się 6 marca 1932 w Warszawie jako Beniamin Lewertow. Doradca „Solidarności”, uczestnik Okrągłego Stołu, poseł, minister spraw zagranicznych w latach 1997-2000 i eurodeputowany. Zginął 13 lipca 2008 w wypadku samochodowym.

Kim był Bronisław Geremek – najważniejsze fakty

Bronisław Geremek przyszedł na świat 6 marca 1932 w Warszawie jako Beniamin Lewertow. Urodził się w rodzinie żydowskiej. Ojciec Boruch Lewertow prowadził wytwórnię futer, matka Szarca z domu Wallenstein. Ojciec zginął w Auschwitz. Bronisław uciekł z warszawskiego getta z matką i bratem. Po wojnie matkę poślubił Stefan Geremek, który adoptował chłopca – stąd nazwisko. Mieszkał we Wschowie. Maturę zdał w 1950 w Liceum im. Bolesława Limanowskiego na Żoliborzu. Studia historyczne na Uniwersytecie Warszawskim, Instytut Historii PAN, uczeń Mariana Małowista. W 1956 stypendium w École Pratique des Hautes Études w Paryżu (szkoła „Annales”). Doktorat: siła robocza w rzemiośle Paryża XIII-XV w. Książki: „Ludzie marginesu w średniowiecznym Paryżu”, „Świat opery żebraczej”, „Litość i szubienica”. Kierował Ośrodkiem Kultury Polskiej na Sorbonie. PZPR 1950-1968 (wystąpienie po inwazji na Czechosłowację). Towarzystwo Kursów Naukowych („uniwersytet latający”). VIII 1980 doradca strajku w Stoczni im. Lenina. 13 grudnia 1981 internowany – Białołęka, Jaworze, Darłówek, Iława. W 1985 zwolniony z PAN. 4 czerwca 1989 mandat poselski z okręgu suwalskiego. Przewodniczący Obywatelskiego Klubu Parlamentarnego i Komisji Spraw Zagranicznych. Poseł nieprzerwanie do 2001. ROAD, Unia Demokratyczna, Unia Wolności. W 1991 misja tworzenia rządu (zrezygnował). 31 października 1997 – 30 czerwca 2000 minister spraw zagranicznych w rządzie Jerzego Buzka. 12 marca 1999 w Independence (Missouri) przekazał Madeleine Albright akt przystąpienia Polski do NATO. 1998 przewodniczący OBWE. Od 2004 eurodeputowany – ALDE. Zginął 13 lipca 2008 w Lubieniu w Wielkopolsce. Order Orła Białego (2002), Nagroda Karola Wielkiego. Żona Hanna Geremek z domu Büttner (historyczka antyku, zm. 2004). Synowie Marcin i Maciej – lekarze.

Najczęściej zadawane pytania o Bronisława Geremka

Kim był Bronisław Geremek?

Bronisław Geremek był polskim historykiem, mediewistą, intelektualistą, działaczem opozycji demokratycznej, doradcą „Solidarności”, uczestnikiem Okrągłego Stołu, posłem, ministrem spraw zagranicznych w latach 1997-2000 i eurodeputowanym.

Jak naprawdę nazywał się Bronisław Geremek?

Bronisław Geremek urodził się jako Beniamin Lewertow w rodzinie żydowskiej. Nazwisko Geremek pochodzi od Stefana Geremka, przyjaciela rodziny, który po wojnie poślubił matkę Bronisława i adoptował chłopca.

Kiedy urodził się Bronisław Geremek?

Bronisław Geremek urodził się 6 marca 1932 roku w Warszawie.

Kiedy zmarł Bronisław Geremek?

Bronisław Geremek zginął 13 lipca 2008 roku w wypadku samochodowym w miejscowości Lubień w Wielkopolsce, w drodze na posiedzenia komisji Parlamentu Europejskiego. Miał 76 lat.

Czy Bronisław Geremek był Żydem?

Tak. Bronisław Geremek urodził się w rodzinie żydowskiej jako Beniamin Lewertow. W czasie wojny trafił do warszawskiego getta, z którego uciekł. Po wojnie został adoptowany przez Stefana Geremka i wychowywał się w polskim środowisku.

Jaki znak zodiaku miał Bronisław Geremek?

Bronisław Geremek urodził się 6 marca, więc jego znak zodiaku to Ryby.

Jakie wykształcenie miał Bronisław Geremek?

Bronisław Geremek studiował historię na Uniwersytecie Warszawskim. Był uczniem profesora Mariana Małowista w Instytucie Historii PAN. W 1956 roku wyjechał na stypendium do Paryża, do École Pratique des Hautes Études, gdzie zetknął się ze szkołą „Annales”.

Kim była żona Bronisława Geremka?

Żoną Bronisława Geremka była Hanna Geremek z domu Büttner, historyczka i badaczka dziejów antyku związana z Uniwersytetem Warszawskim. Zmarła w 2004 roku.

Czy Bronisław Geremek miał dzieci?

Tak. W publicznych biografiach podaje się, że Bronisław i Hanna Geremkowie mieli dwóch synów: Marcina i Macieja. Obaj są lekarzami.

Co Bronisław Geremek zrobił 12 marca 1999 roku?

12 marca 1999 roku w Independence w stanie Missouri Bronisław Geremek, jako minister spraw zagranicznych, przekazał sekretarz stanu USA Madeleine Albright akt przystąpienia Polski do Traktatu Północnoatlantyckiego. Razem z Polską do NATO wchodziły wtedy Czechy i Węgry.

Kiedy Geremek był ministrem spraw zagranicznych?

Bronisław Geremek pełnił funkcję ministra spraw zagranicznych od 31 października 1997 roku do 30 czerwca 2000 roku w rządzie Jerzego Buzka.

Czy Bronisław Geremek był w opozycji?

Tak. Bronisław Geremek był jednym z najważniejszych doradców „Solidarności” od sierpnia 1980 roku. Po wprowadzeniu stanu wojennego 13 grudnia 1981 roku został internowany. W 1985 roku został zwolniony z Polskiej Akademii Nauk z powodów politycznych. Uczestniczył w obradach Okrągłego Stołu.

Czym zajmował się Bronisław Geremek jako historyk?

Bronisław Geremek był mediewistą. Zajmował się historią społeczną średniowiecza, zwłaszcza problemem marginesu społecznego, ubóstwa, ludzi wykluczonych, pracy najemnej i życia miejskiego. Jego najważniejsze książki to „Ludzie marginesu w średniowiecznym Paryżu”, „Świat opery żebraczej” i „Litość i szubienica”.

Jakie odznaczenia otrzymał Bronisław Geremek?

Bronisław Geremek otrzymał wiele odznaczeń. W 2002 roku został odznaczony Orderem Orła Białego, najwyższym polskim odznaczeniem państwowym. Otrzymał też między innymi Nagrodę Karola Wielkiego w Akwizgranie, przyznawaną osobom zasłużonym dla jedności Europy.

Z czego najbardziej znany jest Bronisław Geremek?

Bronisław Geremek najbardziej znany jest z roli doradcy „Solidarności”, udziału w Okrągłym Stole, pracy w Sejmie, funkcji ministra spraw zagranicznych oraz udziału w procesie wejścia Polski do NATO. W historii polskiej polityki pozostaje jedną z najważniejszych postaci nurtu proeuropejskiego po 1989 roku.

Dane podstawowe i pochodzenie

Bronisław Geremek przyszedł na świat 6 marca 1932 roku w Warszawie jako Beniamin Lewertow. Urodził się w rodzinie żydowskiej. Jego ojciec, Boruch Lewertow, prowadził w Warszawie wytwórnię futer, a matką była Szarca z domu Wallenstein. W czasie Zagłady rodzina Lewertowów trafiła do warszawskiego getta. Ojciec Bronisława Geremka zginął w Auschwitz, a sam przyszły profesor jako dziecko zdołał uciec z getta wraz z matką i bratem.

Po ucieczce z getta Bronisław ukrywał się po tak zwanej aryjskiej stronie. W jego biografii pojawia się ważna postać Stefana Geremka, przyjaciela rodziny, który pomagał im w czasie okupacji, a po wojnie poślubił matkę Bronisława i adoptował chłopca. To właśnie od niego pochodzi nazwisko Geremek. Po wojnie Bronisław mieszkał przez pewien czas we Wschowie, gdzie jego ojczym pełnił funkcję starosty. Maturę zdał w 1950 roku w Liceum Ogólnokształcącym im. Bolesława Limanowskiego na Żoliborzu.

Wygląd

Bronisław Geremek był postacią bardzo charakterystyczną wizualnie. Na zdjęciach rozpoznaje się go po wysokim czole, wyrazistych rysach twarzy, siwych włosach, okularach i spokojnym, skupionym spojrzeniu. Jego wizerunek był daleki od efektownej politycznej autopromocji. Bardziej przypominał profesora, który przypadkiem znalazł się w centrum wielkiej polityki, choć w rzeczywistości nie było w tym przypadku nic przypadkowego.

Geremek miał sposób bycia intelektualisty: powściągliwy, precyzyjny, niekiedy chłodny w tonie, ale wyraźnie skoncentrowany na argumentach. W pamięci wielu Polaków pozostał jako człowiek o twarzy uczonego i głosie dyplomaty.

Edukacja i kariera naukowa

Po maturze Bronisław Geremek rozpoczął studia historyczne na Uniwersytecie Warszawskim. Następnie związał się z Instytutem Historii Polskiej Akademii Nauk. Był uczniem środowiska skupionego wokół profesora Mariana Małowista. W 1956 roku wyjechał do Paryża jako stypendysta École Pratique des Hautes Études. Ten pobyt był dla niego formacyjny, bo wszedł tam w krąg francuskiej szkoły „Annales”.

Geremek specjalizował się jako mediewista. Zajmował się historią społeczną średniowiecza, zwłaszcza problemem marginesu społecznego, ubóstwa, ludzi wykluczonych, pracy najemnej i życia miejskiego. Jego doktorat dotyczył siły roboczej w rzemiośle Paryża od XIII do XV wieku. Późniejsze prace, takie jak „Ludzie marginesu w średniowiecznym Paryżu”, „Świat opery żebraczej” czy „Litość i szubienica”, pokazywały, że Geremek patrzył na historię przez los tych, którzy zwykle pozostawali poza główną narracją.

Wykładał we Francji, kierował Ośrodkiem Kultury Polskiej na Sorbonie, pracował w Instytucie Historii PAN, publikował książki tłumaczone na języki obce i zdobył międzynarodową pozycję jako badacz średniowiecza. Otrzymał wiele doktoratów honoris causa.

Początki zaangażowania politycznego

Bronisław Geremek w młodości należał do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Wstąpił do niej w 1950 roku, a wystąpił w 1968 roku w proteście przeciwko inwazji wojsk Układu Warszawskiego na Czechosłowację.

W latach 70. Geremek angażował się w inicjatywy środowisk niezależnych. Był współzałożycielem i wykładowcą Towarzystwa Kursów Naukowych, zwanego często „uniwersytetem latającym”. Była to jedna z najważniejszych form niezależnej edukacji w PRL.

W sierpniu 1980 roku Geremek pojechał do Gdańska, gdzie trwał strajk w Stoczni im. Lenina. Stał się jednym z głównych ekspertów i doradców Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego, a później bliskim doradcą „Solidarności”. Nie był robotniczym liderem – jego rola była intelektualna: analizował, doradzał, formułował postulaty.

„Solidarność”, stan wojenny i Okrągły Stół

Po wprowadzeniu stanu wojennego 13 grudnia 1981 roku Bronisław Geremek został internowany. Przebywał w ośrodkach odosobnienia, między innymi w Białołęce, Jaworzu, Darłówku i Iławie. Po zwolnieniu nadal współpracował z opozycją, za co był ponownie zatrzymywany i represjonowany. W 1985 roku został zwolniony z pracy w Polskiej Akademii Nauk z powodów politycznych.

W drugiej połowie lat 80. Geremek stał się jednym z kluczowych doradców Lecha Wałęsy i Komitetu Obywatelskiego przy przewodniczącym „Solidarności”. Brał udział w przygotowaniu koncepcji reform politycznych i uczestniczył w obradach Okrągłego Stołu w 1989 roku.

Geremek należał do tych polityków, którzy rozumieli kompromis nie jako kapitulację, lecz jako narzędzie przeprowadzenia kraju przez zmianę bez gwałtownego załamania. Dla jednych był architektem demokratycznego przełomu, dla innych symbolem ugodowego skrzydła opozycji.

Poseł, lider środowiska demokratycznego i polityk III RP

4 czerwca 1989 roku Bronisław Geremek uzyskał mandat poselski z okręgu suwalskiego. W Sejmie kontraktowym był przewodniczącym Obywatelskiego Klubu Parlamentarnego. Pełnił też funkcję przewodniczącego sejmowej Komisji Spraw Zagranicznych. Posłem pozostawał nieprzerwanie do 2001 roku.

W latach 90. Geremek był związany z Ruchem Obywatelskim Akcja Demokratyczna, Unią Demokratyczną, a później Unią Wolności. W 1991 roku prezydent Lech Wałęsa powierzył mu nawet misję tworzenia rządu, z której Geremek zrezygnował wobec braku możliwości zbudowania stabilnej większości parlamentarnej.

Pozycja polityczna Geremka była nietypowa. Nie był masowym liderem partyjnym. Jego siłą były kompetencje, kontakty międzynarodowe, języki, doświadczenie akademickie i autorytet człowieka, który brał udział w najważniejszych rozmowach przełomu 1989 roku.

Minister spraw zagranicznych i droga Polski do NATO

Najważniejszą funkcję państwową Bronisław Geremek objął 31 października 1997 roku, kiedy został ministrem spraw zagranicznych w rządzie Jerzego Buzka. Pełnił tę funkcję do 30 czerwca 2000 roku. Dwa wielkie cele strategiczne brzmiały wówczas jasno: NATO i Unia Europejska.

12 marca 1999 roku w Independence w stanie Missouri Bronisław Geremek, jako minister spraw zagranicznych, przekazał sekretarz stanu USA Madeleine Albright akt przystąpienia Polski do Traktatu Północnoatlantyckiego. Razem z Polską do NATO wchodziły wtedy Czechy i Węgry.

Jako szef polskiej dyplomacji w 1998 roku Geremek przewodniczył również Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie. Był politykiem, który bardzo mocno łączył polską rację stanu z integracją europejską i transatlantycką.

Parlament Europejski i ostatnie lata życia

W 2004 roku, po wejściu Polski do Unii Europejskiej, Bronisław Geremek został posłem do Parlamentu Europejskiego. Zasiadał w grupie Porozumienia Liberałów i Demokratów na rzecz Europy (ALDE). Pracował między innymi w Komisji Spraw Zagranicznych i Komisji Spraw Konstytucyjnych.

W ostatnich latach życia Geremek pozostawał jednym z najbardziej rozpoznawalnych polskich polityków europejskich. Dla niego Europa była przede wszystkim doświadczeniem historycznym: odpowiedzią na wojny, totalitaryzmy, nacjonalizmy i rozpad zaufania między narodami.

Geremek zginął 13 lipca 2008 roku w wypadku samochodowym w miejscowości Lubień w Wielkopolsce, w drodze na posiedzenia komisji Parlamentu Europejskiego. Jego śmierć wywołała silne reakcje w Polsce i za granicą. Żegnano go jako historyka, jednego z doradców „Solidarności”, ministra spraw zagranicznych, współtwórcę polskiego wejścia do NATO i europejskiego humanistę.

Życie prywatne

Żoną Bronisława Geremka była Hanna Geremek z domu Büttner, również historyczka, badaczka dziejów antyku i związana z Uniwersytetem Warszawskim. Zmarła w 2004 roku. Bronisław i Hanna Geremkowie mieli dwóch synów: Marcina i Macieja. Obaj są lekarzami.

W tekstach wspomnieniowych pojawia się obraz Geremka jako człowieka bardzo mocno oddanego pracy, nauce i polityce, który sam miał świadomość, że życie publiczne zabierało mu czas prywatny.

Kontrowersje i spory wokół postaci

Bronisław Geremek był postacią szanowaną w Polsce i za granicą, ale nie był postacią bezsporną. Część sporów wynikała z jego roli przy Okrągłym Stole i w transformacji ustrojowej. Dla zwolenników kompromisu 1989 roku był jednym z architektów pokojowego przejścia od PRL do demokracji. Dla krytyków tego modelu przemiany bywał symbolem elity, która ich zdaniem zbyt łagodnie potraktowała dawny system.

Kontrowersje budził także tak zwany spór lustracyjny. Geremek sprzeciwiał się rozwiązaniom, które uważał za naruszające standardy państwa prawa. W 2007 roku głośna była sprawa jego odmowy złożenia nowego oświadczenia lustracyjnego w formule wymaganej przez ustawę.

Warto rozdzielać krytykę polityczną od faktów. Nie ma podstaw, by przedstawiać Geremka jako osobę skazaną za przestępstwo czy prawomocnie uznaną za winną zarzucanych działań.

Najważniejsze osiągnięcia i dziedzictwo

Bronisław Geremek pozostawił po sobie dorobek w kilku dziedzinach naraz. Jako historyk był jednym z najważniejszych polskich mediewistów. Jako intelektualista należał do środowiska, które w PRL budowało niezależną edukację i przestrzeń debaty poza kontrolą władzy.

Jako polityk Geremek był jednym z najbliższych doradców „Solidarności”, uczestnikiem Okrągłego Stołu, posłem, przewodniczącym ważnych komisji sejmowych, liderem środowiska Unii Demokratycznej i Unii Wolności, ministrem spraw zagranicznych oraz eurodeputowanym. Najbardziej symboliczny pozostaje jego udział w procesie wejścia Polski do NATO.

Za działalność naukową i publiczną Geremek otrzymał wiele nagród. W 2002 roku został odznaczony Orderem Orła Białego, najwyższym polskim odznaczeniem państwowym. Otrzymał też Nagrodę Karola Wielkiego w Akwizgranie, przyznawaną osobom zasłużonym dla jedności Europy.

Bronisław Geremek dziś

Choć Bronisław Geremek zginął w 2008 roku, jego dziedzictwo pozostaje obecne w polskiej i europejskiej debacie publicznej. Fundacja Centrum im. prof. Bronisława Geremka prowadzi działalność edukacyjną, naukową i obywatelską. Jego nazwisko regularnie wraca w dyskusjach o transformacji ustrojowej, polskiej polityce zagranicznej, miejscu Polski w Unii Europejskiej i NATO oraz o roli intelektualistów w życiu publicznym.

Geremek był postacią, której biografia objęła niemal cały najbardziej dramatyczny odcinek polskiej historii XX wieku: II wojnę światową, stalinizm, odwilż, Marzec 1968, narodziny opozycji demokratycznej, „Solidarność”, stan wojenny, Okrągły Stół, wejście Polski do NATO i początki polskiej obecności w Unii Europejskiej.

Z perspektywy historycznej jest dziś przedstawiany jako jeden z najważniejszych polskich intelektualistów i polityków drugiej połowy XX wieku – mediewista, który stał się architektem polskiej dyplomacji, doradca robotniczego ruchu, który zarazem wniósł do polskiej polityki perspektywę francuskiej szkoły „Annales”, człowieka pamięci o getcie i jednocześnie europejskiego humanisty. Jego śmierć w wypadku samochodowym w 2008 roku zamknęła kartę życia, ale nie zakończyła znaczenia tej postaci dla polskiej historii.